CHƯƠNG V
TRUYỀN VÀ BIẾN ĐỔI CHUYỂN ĐỘNG
I. TẠI SAO CẦN TRUYỀN CHUYỂN ĐỘNG
a. Trên xe đạp, tại sao cần truyền chuyển động từ trục giữa sang trục sau?
b. Tại so số răng của dĩa lại nhiều hơn số răng của líp? Tại sao không truyền chuyển động sang cho trục trước?
c. Nhiệm vụ của bộ truyền động là gì?
a. Vì trục giữa nhận phát động, trục sau là trục bị dẫn nên cần truyền chuyển động từ trục giữa sang trục sau.
b. Vì các bộ phận này của xe đạp ở xa nhau, khi làm việc thì chúng có tốc độ quay không giống nhau, cụ thể là líp quay nhanh hơn dĩa.
c. Bộ truyền động có nhiệm vụ truyền và biến đổi tốc độ cho phù hợp với tốc độ của các bộ phận trong máy.
Thực tế tốc độ cần thiết của bộ phận công tác nói chung có khác với tốc độ của các động cơ tiêu chuẩn. Nếu chỉ tạo động cơ có tốc độ thấp thì động cơ có kích thước lớn hơn và giá đắt hơn.
Cấu tạo của bộ truyền động ma sát gồm mấy chi tiết? Nguyên lý làm việc?
Tại sao khi quay bánh dẫn thì bánh bị dẫn quay theo?
Là cơ cấu truyền chuyển động quay nhờ lực ma sát giữa các mặt tiếp xúc của vật dẫn và vật bị dẫn.
a. Cấu tạo: gồm một bánh dẫn, một bánh bị dẫn và dây đai
b. Nguyên lý làm việc:
Tỷ số truyền
hay
trong đó n1 là số vòng quay trong 1 phút của bánh bị dẫn; n2 là số vòng quay trong một phút của bánh dẫn; D1 và D2 lần lượt là đường kính của bánh bị dẫn và bánh dẫn.
Khi bánh dẫn quay, nhờ lực ma sát giữa các dây đai và bánh đai làm bánh đai bị dẫn quay theo.
Muốn đảo chiều quay của bánh bị dẫn ta phải làm như thế nào? (Mắc chéo nhau).
Ưu và nhược của bộ truyền động này?
Khi dây đai bị mòn, lực ma sát giảm, tỷ số truyền bị thay đổi.
Có cấu tạo đơn giản, làm việc êm, ít tiếng ồn, có thể truyền chuyển động khi các trục đặt xa nhau.
Tỷ số truyền không chính xác.
Cấu tạo của bộ truyền động ăn khớp
Bộ truyền động bánh răng gồm hai bánh răng ăn khớp đặt trên hai trục song song.
Bộ truyền động xích gồm một cặp bánh răng đặt xa nhau trên hai trục song song và sợi dây xích.
Để các bánh răng ăn khớp với nhau cần đảm bảo yếu tố nào?
Bánh răng nào quay nhanh hơn?
Tại sao trong bộ truyền động ăn khớp thì tỷ số truyền ổn định hơn so với bộ truyền động ma sát?
Hãy cho các ví dụ thực tế của bộ truyền động ăn khớp.
Hai bánh răng muốn ăn khớp với nhau thì khoảng cách giữa hai rãnh kề nhau trên bánh răng này phải bằng khoảng cách giữa hai rãnh kề nhau trên bánh răng kia. Nghĩa là trên các vòng lăn bước răng của hai bánh phải bằng nhau.
Theo
hay
ta thấy bánh răng nào ít răng hơn sẽ quay nhanh hơn.
Đối với cơ cấu truyền động ăn khớp đã hạn chế được sự trượt của dây đai trên bánh đai ở bộ truyền động ma sát, cho nên tỷ số truyền được bảo đảm ổn định.
Ví dụ: hệ thống xích líp xe đạp, xe máy, hệ thống máy ép nước mía...
II. BIẾN ĐỔI CHUYỂN ĐỘNG
Tại sao cần cơ cấu biến đổi chuyển động
Cơ cấu biến đổi chuyển động có nhiệm vụ biến đổi một dạng chuyển động ban đầu thành các dạng chuyển động khác cung cấp cho các bộ phận của máy và thiết bị.
Biến đổi chuyển động quay thành chuyển động tịnh tiến (cơ cấu tay quay - con trượt)
a. Cấu tạo (hình vẽ):
Gồm tay quay (1), thanh truyền (2); con trượt (3); giá đỡ (4).
b. Nguyên lý làm việc:
Khi tay quay quay quanh trục A, đầu B chuyển động tròn làm con trượt chuyển động tịnh tiến qua lại trên giá đỡ (tay quay gọi là khâu dẫn).
c. Ứng dụng:
Cơ cấu tay qay con trượt dùng trong máy khâu đạp chân, máy cưa gỗ, ô tô, máy hơi nước.
Biến đổi chuyển động quay thành chuyển động lắc (cơ cấu tay quay thanh lắc)
a. Cấu tạo (hình vẽ): Gồm tay quay (1), thanh truyền (2), thanh lắc (3) và giá đỡ (4).
b. Nguyên lý làm việc: Khi tay quay (1) quay quanh trục A, đầu B chuyển động tròn, thông qua thanh truyền (2) làm thanh lắc (3) lắc quanh trục D một góc nào đó, tay quay được gọi là khâu dẫn.
c. Ứng dụng: Được dùng nhiều trong máy khâu đạp chân