BÀI BA MƯƠI
MỐT
`

Hiện
Hiện tượng
tượng
cảm
cảm
ứng
ứng

I

CẤU TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐINAMÔ XE ĐẠP
1. Cấu tạo:
2. Hoạt động :
Khi quay núm của đinamô thì nam châm quay theo và đèn sáng.
Liệu có phải nhờ nam châm mà ta tạo ra được dòng điện không?

II

DÙNG NAM CHÂM ĐỂ TẠO RA DÒNG ĐIỆN
1. Dùng nam châm vĩnh củư:
Thí nghiệm 1: Dụng cụ gồm một cuộn dây dẫn nối với 2 đèn
LED mắc song song ngược chiều nhau và một nam châm vĩnh
cửu. Bố trí và làm thí nghiệm như hình 31.2 rồi trả lời câu hỏi
C1
Trường hợp 1: Di chuyển nam châm lại gần
cuộn dây .
 Trường hợp 2 : Đặt nam châm đứng yên
trước cuộn dây.
 Trường hợp 3 : Đặt nam châm đứng yên
trong cuộn dây.
 Trường hợp 4 : Di chuyển nam châm ra xa
cuộn dây.

C1:Tìm hiểu xem dòng điện xuất
hiện trong cuộn dây dẫn kín ở
trường hợp nào dưới đây:

TRẢ LỜI:
Trường hợp 1 và 4

 Trường hợp 1: Di chuyển nam
châm lại gần cuộn dây .
 Trường hợp 2 : Đặt nam châm
đứng yên trước cuộn dây.
 Trường hợp 3 : Đặt nam châm
đứng yên trong cuộn dây.
 Trường hợp 4 : Di chuyển nam
châm ra xa cuộn dây.

C1: Dòng điện xuất hiện
trong cuộn dây dẫn kín
khi:
+ Di chuyển nam châm lại
gần cuộn dây.
+ Di chuyển nam châm ra
xa cuộn dây.

C2: Trong thí nghiệm trên nếu để nam châm đứng yên và cho cuộn
dây chuyển động lại gần hay ra xa nam châm thì trong cuộn dây có
xuất hiện dòng điện không?
Từ những kết quả trên ta có nhận xét 1:
Dòng điện xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín khi ta đưa
nam châm lại gần hay ra xa một đầu cuộn dây đó hoặc
ngược lại (Có sự chuyển động tương đối giữa nam
châm và cuộn dây).

2. Dùng nam châm điện:
Thí nghiệm 2: Đặt một nam châm điện nằm yên trước cuộn
dây dẫn có đèn LED nói trên. Làm thí nghiệm như hình 31.3
và trả lời C3

C3 : Hãy làm thí nghiệm để xác định trong những trường hợp nào
dưới đây xuất hiện dòng điện trong cuộn dây dẫn có đèn LED?
 Trường hợp 1 :Trong khi đóng mạch điện của nam châm điện.
 Trường hợp 2 : Khi dòng điện qua nam châm đã ổn định.
 Trường hợp 3 : Trong khi ngắt mạch điện của nam châm điện.
 Trường hợp 4 : Sau khi ngắt mạch điện của nam châm điện.

Dòng điện xuất hiện
- Trong khi đóng mạch điện của nam châm điện.
- Trong khi ngắt mạch điện của nam châm điện.

Hãy cho biết khi đóng hay ngắt mạch điện được mắc với
nam châm điện thì từ trường của nam châm thay đổi như thế
nào?
TRẢ LỜI:
Khi đóng mạch điện cường độ dòng điện
tăng từ 0(A) đến một giá trị ổn định nên từ trường
mạnh dần lên rồi đạt sự ổn định.
 Khi ngắt mạch điện cường độ dòng điện
giảm từ một giá trị ổn định
đến 0 nên từ trường yếu đi rồi mất hẳn.
.
Qua trên ta có nhận xét 2:

Dòng điện xuất hiện ở cuộn dây dẫn kín trong thời gian
đóng và ngắt mạch của nam châm điện, nghĩa là trong thời
gian dòng điện qua nam châm điện biến thiên.

III

HIỆN TƯỢNG CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ
C4: Trong thí nghiệm Hình 31.2 nếu cho nam châm quay
quanh một trục thẳng đứng (Hình 31.4) thì có hiện tượng gì
xảy ra trong cuộn dây? Hãy dự đoán kết quả và làm thí nghiệm
kiểm tra.

Có hay không có dòng điện xuất
hiện trong cuộn dây?

Làm TN kiểm tra : Dùng thanh nam châm có trục quay và bố trí thí
nghiệm như hình 31.4.

KẾT QUẢ:

Có dòng điện xuất hiện trong cuộn dây
( Vì đèn LED sáng )

C5: Trả lời câu hỏi “ Liệu có phải nhờ nam châm mà ta tạo
ra được dòng điện không?”

Đúng là nhờ nam châm mà ta có thể tạo ra được dòng
điện hay nhờ từ trường mà ta có thể tạo ra được dòng
điện.

THÔNG TIN VỀ THUẬT NGỮ MỚI :

 Dòng điện xuất hiện như trên gọi là
DÒNG ĐIỆN CẢM ỨNG.
Hiện tượng xuất hiện dòng điện cảm ứng gọi là
HIỆN TƯỢNG CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ.
Hiện tượng cảm ứng điện từ do nhà bác học người Anh M. Phara-đây (Michael Faraday, 1791 -1867) phát minh ra năm 1831 .
Đó được xem như một phát minh vĩ đại về Vật lí của thế kỉ XIX,
mở đường cho việc chế tạo máy phát điện và nhiều máy quan
trọng khác có ứng dụng rộng rãi trong đời sống và sản xuất.