Tuần 06 Tiết 06
BÀI SÁU
LỰC - HAI LỰC CÂN BẰNG

I. MỤC TIÊU
1. Nêu được các thí dụ về lực đẩy, lực kéo... và chỉ ra được phương và chiều của các lực đó.
2. Nêu được thí dụ và hai lực cân bằng.
3. Nêu được các nhận xét sau khi quan sát các thí nghiệm.
4. Sử dụng được đúng các thuật ngữ: lực đẩy, lực kéo, phương, chiều, lực cân bằng.
II. CHUẨN BỊ
Xe lăn, lò xo lá tròn, lò xo mềm dài 10cm, thanh nam châm thẳng.
Một giá có kẹp để giữ các lò xo và để treo quả gia trọng.
III. HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
Câu hỏi:
- Người ta xác định khối lượng của vật bằng dụng cụ gì?
- Trình bày cách sử dụng cân Rôbécvan.

PHƯƠNG PHÁP
NỘI DUNG

Hoạt động 1: Tổ chức tình huống học tập.
Trong hình vẽ: ai tác dụng lực đẩy, ai tác dụng lực kéo?
Quan sát hình vẽ để trả lời câu hỏi ở phần vào bài học.

Hoạt động 2: Hình thành khái niệm
I. LỰC
1. Thí nghiệm:

Hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm và quan sát hiện tượng. Chú ý làm sao cho học sinh thấy được sự kéo, đẩy, hút... của lực.
C1: Có nhận xét gì về tác dụng của lò xo lá tròn lên xe và của xe lên lò xo lá tròn khi ta đẩy cho xe ép lò xo lại?



C2: Có nhận xét gì về tác dụng của lò xo lá tròn lên xe và của xe lên lò xo lá tròn khi ta kéo cho lò xo giãn ra?
C3: Nhận xét gì về tác dụng của nam châm lên quả nặng?


a. Bố trí thí nghiệm như hình vẽ:
Học sinh bố trí thì nghiệm theo hình vẽ.
Bằng thực nghiệm, học sinh sẽ trả lời câu hỏi trên: Lò xo lá tròn đẩy chiếc xe và chiếc xe ép lò xo khi đẩy xe cho xe ép lò xo.
b. Bố trí thí nghiệm như hình vẽ:
Lò xo sẽ kéo xe và xe cũng kéo lò xo.

c. Đưa từ từ một cực nam châm lại gần một quả nặng bằng sắt.
Ta thấy nam châm sẽ hút quả nặng.

Tổ chức cho học sinh điền từ vào chỗ trống và hợp thức hóa các kết luận rút ra trước toàn lớp (câu hỏi C4).
Lò xo tác dụng vào xe lực gì?
Lực gì đã tác dụng vào lò xo?
Lực gì tác dụng lên quả nặng?
C4. a) Lò xo lá tròn bị ép tác dụng vào xe lăn một lực đẩy. Lúc đó tay ta (thông qua xe lăn) đã tác dụng lên lò xo lá tròn một lực ép làm cho lò xo lá tròn bị méo đi.
b) Lò xo bị dãn ra đã tác dụng lên xe lăn một lực kéo. Lúc đó tay ta (thông qua xe lăn) đã tác dụng lên lò xo lá tròn một lực kéo làm cho lò xo bị dãn dài ra.
c) Nam châm đã tác dụng lên quả nặng một lực hút.

Chú ý cho học sinh tập sử dụng đúng thuật ngữ trong khi phát biểu xây dựng bài học.
2. Rút ra kết luận:
Khi vật này đẩy hoặc kéo vật kia, ta nói vật này tác dụng lực lên vật kia.

Hoạt động 3: Nhận xét về phương chiều của lực.
II. PHƯƠNG VÀ CHIỀU CỦA LỰC

Yêu cầu học sinh lặp lại các thí nghiệm ở hình 18 và 19 để giới thiệu về phương và chiều của lực tác dụng.
- Lực do lò xo lá tròn ở hình 18 tác dụng lên xe có phương song song với mặt bàn và có chiều đẩy ra.
- Lực do lò xo ở hình 19 tác dụng lên xe có phương dọc theo xe và hướng từ trái sang phải (từ xe lăn đến cọc).

Từ đó có thể khẳng định:
Sau đó yêu cầu học sinh tự trả lời câu C5.
Vậy, mỗi lực có phương và chiều xác định.

Hoạt động 4: Nghiên cứu hai lực cân bằng.
III. HAI LỰC CÂN BẰNG

Hãy quan sát hình vẽ, đoán xemsợi dây sẽ chuyển động như thế nào khi đội kéo co bên trái mạnh hơn, yếu hơn và nếu hai đội mạnh ngang nhau?
- Khi đội bên trái mạnh hơn thì sợi dây sẽ chuyển động sang bên trái.
- Khi đội bên trái yếu hơn thì sợi dây sẽ chuyển động sang bên phải.
- Nó sẽ đứng yên khi hai đội mạnh ngang nhau.

C7: Nêu nhận xét về phương và chiều của hai lực mà hai đội tác dụng vào sợi dây.
Hai lực đều có phương song song với mặt đất nhưng chiều của chúng ngược nhau